Mutacja genu FMR1 a zespół łamliwego chromosomu X

Czym jest gen FMR1?

To gen kodujący białko FMRP, odpowiedzialne za tworzenie oraz prawidłowe funkcjonowanie synaps, czyli przestrzeni, w których dochodzi do przekazania impulsów nerwowych. Jego brak przyczynia się do zaburzeń w rozwoju neuronów, co z kolei bardzo negatywnie wpływa na takie procesy poznawcze jak uczenie się czy zapamiętywanie.

Mutacja, o której mowa, zalicza się do tzw. mutacji dynamicznych. Jest ona wynikiem powielenia liczby powtórzeń trójnukleotydowych CGG w nie ulegającym translacji odcinku 5. Prawidłowa liczba powtórzeń sekwencji CGG w omawianym genie wynosi od 6 do 60. W przypadku zespołu łamliwego chromosomu X liczba ta sięga 65 – 200.

Zespół łamliwego chromosomu X a autyzm

Przed postawieniem ostatecznej diagnozy u chorych bardzo często stwierdza się nadpobudliwość psychoruchową (ADHD), sprzężone z chromosomem X upośledzenie umysłowe lub autyzm. Objawy typowe dla ostatniego z wymienionych zaburzeń mogą dotyczyć nawet 25% chorych.

Spektrum objawów zaliczanych do grupy zaburzeń behawioralnych, a więc odnoszących się do zachowania, może być bardzo szeroki. Wymienić tu należy nadmierną ruchliwość, kłopoty z koncentracją, unikanie kontaktu wzrokowego, trudności adaptacyjne, powtarzalność zachowań, napady agresji. U chorych stwierdza się ponadto znacznie niższy iloraz inteligencji, problemy z mową (szczególnie w dzieciństwie), trudności z przyswajaniem wiedzy, zapamiętywaniem i uczeniem się.

Wśród innych cech charakterystycznych możemy znaleźć: podłużną twarz, wydatne czoło, duże odstające uszy, dużą głowę, powiększone jądra. Chorobie mogą towarzyszyć również zaburzenia rytmu serca, refluks żołądkowo – przełykowy oraz zapalenia uszu, zatok, drżenia i ataksje.

Rola badań genetycznych w diagnostyce mutacji genu FMR1

Uznaje się, że każde dziecko z upośledzeniem umysłowym, które dodatkowo przejawia jeszcze cechy autystyczne, powinno przejść badania w kierunku obecności mutacji genu FMR1, a tym samym zespołu łamliwego chromosomu X.

Jest to bardzo ważne, gdyż odpowiednia diagnoza pozwoli podjąć działania zmierzające np. do bardziej świadomego planowania rodziny. Pomocne może okazać się również poradnictwo genetyczne, które pozwala z kolei określić prawdopodobieństwo wystąpienia choroby u pozostałych członków rodziny.