Gen NBN - czy zachoruję na nowotwór?

Mutacja genu NBN zwiększa ryzyko zachorowania na niektóre nowotwory oraz powoduje nadwrażliwość chromosomów na promieniowanie jonizujące, co skutkuje ich łamliwością. Przy mutacji NBN prawdopodobieństwo rozwinięcia się raka piersi jest dwukrotnie większe, a raka prostaty czterokrotnie większe.

Nosicielstwo tej mutacji stanowi wskazanie do ograniczenia ekspozycji na promieniowanie rentgenowskie do niezbędnego minimum ze względu na to, że białko NBN bierze udział w naprawie uszkodzeń spowodowanych przede wszystkim promieniowaniem jonizującym.

Gen NBN a zespół Nijmegen

Dwie zmutowane kopie genu NBN prowadzą do zespołu Nijmegen - zespołu chorobowego, w przebiegu którego pojawiają się takie cechy jak:

Przyczyny występowania zespołu Nijmegen 

W każdej komórce ciała, która posiada jądro komórkowe, znajduje się materiał genetyczny - DNA. Zapisane są w nim instrukcje budowy wszystkich białek tworzących organizm. Mimo wielu mechanizmów ochronnych, DNA czasami ulega uszkodzeniu na skutek działania różnych czynników. Prowadzi to do zmiany lub zniszczenia zawartej w nim informacji (mutacji) i powstawania wadliwych białek. Do takich uszkodzeń i napraw dochodzi w każdej minucie życia. Żeby temu zapobiec, komórki posiadają własne molekularne zestawy naprawcze - czyli białka, które usuwają uszkodzenia, naprawiają i dbają o jakość naszego materiału genetycznego.

Problem zaczyna się, kiedy uszkodzenie DNA znajduje się w obrębie fragmentu kodującego zestaw naprawczy. Wówczas DNA nie jest w stanie samo się regenerować. Prawdopodobnie to właśnie jest przyczyną wykształcenia się zespołu Nijmegen - uszkodzenie genu NBS1 kodującego nibrynę – białko odpowiedzialne za bieżące usuwanie pęknięć na niciach DNA.

Zaburzenie naprawy DNA prowadzi do wielu wad strukturalnych, a także znacząco zwiększa ryzyko wystąpienia niektórych nowotworów takich jak: glejak, chłoniak, rdzeniak, mięśniakomięsak.

Zespół Nijmegen jest rzadką chorobą, ale ze względu na fakt, że znacznie częściej występuje w populacjach zachodniosłowiańskich (zwłaszcza w Polsce, Czechach i Słowacji) nazywany również bywa mutacją słowiańską.

Główne objawy zespołu Nijmegen

Zespół Nijmegen charakteryzuje się szeregiem specyficznych cech w wyglądzie i budowie chorego, do głównych objawów zaliczamy:

Zespół Nijmegena a ryzyko zachorowania na nowotwory

U podstaw procesu powstawania nowotworów leżą mutacje prowadzące do upośledzenia mechanizmów kontrolnych w komórce. Większość zdrowych komórek umiera po jakimś okresie życia, komórki nowotworowe jednak są prawie nieśmiertelne. Co więcej, mnożą się bez zahamowań i nie podlegają biologicznym procesom kontroli.

Mutacja fibryny, kontrolującej naprawę DNA, będzie przyczyniać się do zwiększonego ryzyka procesu nowotworowego w młodym wieku. Szacuje się, że wśród chorych z zespołem Nijmegen do 20 roku życia nawet 40% będzie miało jakąś formę nowotworu. Najczęściej są to nowotwory hematologiczne, czyli te wywodzące się z układu krwiotwórczego takie jak:

Nieco rzadziej występują nowotwory układu nerwowego – mózgu lub móżdżku, np. wyjątkowo złośliwy rdzeniak a także nowotwory tkanek miękkich (mięsaki).

Leczenie zespołu Nijmegen

Zespół Nijmegen jest chorobą genetyczną, dlatego nie istnieje żadna forma leczenia przyczynowego tego schorzenia. Z powodu dolegliwości wynikających z niedoborów odporności, upośledzonego wzrastania, dojrzewania płciowego, a zwłaszcza zwiększonego ryzyka onkologicznego, pacjenci wymagają wielodyscyplinarnego podejścia i specjalistycznej opieki lekarskiej i psychologicznej.

Chorzy z zespołem Nijmegen są znacznie bardziej wrażliwi na promieniowanie jonizujące (uszkadzające DNA), co należy uwzględnić przy planowaniu ewentualnej radioterapii. Rokowanie nie zawsze jest pomyślne, główną przyczyną zgonów są nowotwory złośliwe.