Markery nowotworowe: cena, przebieg, rodzaje

Markery nowotworowe to badanie diagnostyczne, które wykonać może dosłownie każdy. Lekarze polecają go w szczególności osobom, w których rodzinie pojawił się nowotwór. Zwłaszcza, jeśli stopień pokrewieństwa jest wysoki.

markery-nowotworowe-badanie-genetyczne.jpg

Ocena: 3/5 (2 opinii)

Badanie markerów nowotworowych to zabieg bardzo prosty – do pełnej diagnostyki wystarczy raptem próbka krwi. Markery to specjalne substancje, które znajdują się w organizmie każdego, zdrowego człowieka. Kiedy ich poziom – zawartość – zostaje przekroczony, najprawdopodobniej mamy do czynienia z chorobą. Czasami nawet pojawienie się któregoś z niezidentyfikowanych markerów, może świadczyć o raku. Markery nie służą do walki z nowotworami, wykorzystuje się je w profilaktyce – wykrywaniu, określaniu rodzaju choroby oraz jej stadium. Ponadto markery odznaczają się tak wysoką dokładnością, że na ich podstawie lekarze mogą precyzyjnie wskazać miejsce występowania nowotworu.

Czy rak to już choroba cywilizacyjna?

Coraz więcej osób choruje na raka. Statystyki nieubłagalnie pną się w górę. Dane Głównego Urzędu Statystycznego z 2013 roku informowały, że w Polsce blisko 160 tysięcy osób ma nowotwór, z czego ponad 90 tysięcy umiera. Prognozy również nie przedstawiają się optymistycznie. Według badań zachorowania będą wzrastać. U kobiet najcześciej pojawiającym się rakiem, jest nowotwór piersi (prawie 22% wszystkich zachorowań), zaś u mężczyzn to rak płuc (około 19%). Niektórzy pacjenci przeżywają z rakiem rok, inni kilka lat, nielicznym udaje się całkowicie z niego wyleczyć. W Polsce współczynnik przeżywalności raka, czyli całkowite jego wyleczenie, wynosi raptem 30%. Wszystko zależy od rodzaju choroby. Są nowotwory, które w niemal wszystkich przypadkach kończą się wyleczeniem. Należą do nich m.in.:

  • rak skóry
  • rak piersi
  • rak prostaty
  • rak tarczycy
  • rak trzonu macicy

Jednakże najlepiej w ogóle nie dopuścić do rozwoju choroby nowotworowej i zdusić ją w zarodku, czyli wtedy, kiedy leczenie przynosi największe rezultaty. Rak plasuje się na drugim miejscu jako przyczyna zgonu w Polsce. Głównym powodem takiego stanu rzeczy, jest to, że leczenie rozpoczyna się zbyt późno. Nowotwory rozwijają się latami, często nie dając najmniejszych objawów. Przez to przez wiele lat żyjemy nieświadomi tego, co nam dolega - paradoksalnie, bo to właśnie czas w przypadku raka jest najważniejszy.

Markery nowotworowe rozwieją wszelkie wątpliwości

W społeczeństwie panuje bardzo niska świadomość tego, w jaki sposób się badać oraz na co należy zwrocić uwagę, aby ustrzec się przed nowotworem. Najczęściej wystarczy po prostu obserwacja. Uważne oglądanie swojego ciała i zachodzących w nim zmian, to najprostszy i najtańszy sposób na zdrowie. Natomiast większość osób żyje w takim biegu, że nie przywiązuje do tego najmniejszej uwagi. Właśnie dlatego badanie markerów nowotworowych jest tak atrakcyjne. Choć grono osób twierdzi, że nie należy traktować markerów jako badania profilaktycznego, tak są one całkowicie bezpieczne i mogą wskazać na coś, co umknęło uwadze w tzw. pędzie życia. Nie oznacza to, że wynik markerów nowotworowych będzie zawsze w stu procentach zgony z prawdą. Zdarzają się sytuacje, w których wyniki mogą być w jakiś sposób przekłamane.

Co wpływa negatywnie na wyniki markerów nowotworowych?

Badanie ma równie dużo zwolenników, jak i przeciwników. Zwolennicy tłumaczą, że markery, to rozwiązanie dla wielu osób z obciążeniami genetycznymi oraz dla osób, które prowadzą niezdrowy tryb życia, np. palą papierosy. W ten sposób mogą zbadać swoje genetyczne obciążenie wystąpieniem chorób nowotworowych. Natomiast przeciwnicy stawiają przede wszystkim na obserwację swojego ciała oraz podstawowe badania krwi (jak morfologia). Owszem, morfologia jest w stanie wskazać stan zapalny w organizmie, jednak nie zawsze będzie on oznaczać nowotwór. Zdarzają się również przypadki, że mimo raka, wyniki morfologii są w normie. Podobnie jest z markerami. Jest kilka pewnych czynników, które mogą sfałszować wyniki markerów, np.:

  • chemioterapia lub radioterapia
  • komórki nowotworowe nie zawsze wprowadzają markery do kwrioobiegu
  • rozsiany nowotwór, który nie daje jednoznacznego rozpoznania
  • stan zapalny badanego narządu

W takiej sytuacji najlepiej wykonać bardziej szczegółowe badania, jak choćby USG lub tomografia.

Jakie są rodzaje markerów nowotworowych?

Na rynku nie ma uniwersalnych markerów. Nie ma substancji, która w ogólny sposób wykaże, że w organizmie występuje choroba nowotworowa. Badania dostosowuje się do obciążeń genetycznych. Co to oznacza w praktyce? Markery wybiera się do konkretnego rodzaju nowotworu, np. kobietom najcześciej wykonuje się markery sprawdzające raka piersi, szyjki macicy oraz jajowodu. Dzieciom, których rodzice chorują na któryś z nowotworów - np. rak płuc - wykonuje się badania w tym kierunku, aby potwierdzić lub wykluczyć obciążenie genetyczne. W ofercie laboratorium spotkamy się z bardzo długimi listami markerów, które można wykonać. Rodzajów markerów nowotworowych jest bardzo wiele, oto lista dwudziestu najczęściej wykorzystywanych w badaniach markerów:

  1. Złośliwe i łagodne nowotwory prostaty – PSA, czyli prostate specific antigen. Wysokie stężenie PSA we krwi może świadczyć nie tylko o łagodnym lub złośliwym raku prostaty. Wskazuje także wszelkiego rodzaju stany zapalne, a także mikrouszkodzenia mechaniczne. Mężczyźni po 50. roku życia, powinni wykonywać to badanie przynajmniej raz w roku, chyba że w ich rodzinie (np. ojciec lub dziadek) występował już rak prostaty. Wówczas regularne badanie trzeba rozpocząć znacznie wcześniej.
  2. Rak jelita grubego i odbytu – CEA, czyli carcinoembryonic antygen. Charakteryzuje się niewielką czułością, dlatego nie służy do diagnostyki, tylko jako badanie pomocnicze podczas choroby. Natomiast marker ten jest w stanie wykryć innego rodzaju nowotwory, m.in. piersi, płuc, trzustki, żołądka lub tarczycy. Wskazuje także na występowanie przerzutów, np. do kości. Dodatkowo CEA jest w stanie wykazać choroby, niezwiązane w żaden sposób z nowotworem. Należą do nich: marskość wątroby, zapelenie wirusowe, żółtaczka, choroby nerek, zapalenie trzustki i jelit, a także zapelenie płuc.
  3. Rak jelita grubego i odbytu – Septyna 9. Z niemal stu procentową dokładnością określa występowanie nowotworu. To nieinwazyjny sposób badania, który stanowi idealny zamiennik dla kolonoskopii.
  4. Nabłkonkowy rak jajnika – HE4, czyli human epididymis protein 4. Dzięki wyjątkowo dużej czułości doskonale radzi sobie we wczesnych stadiach choroby. Pod niepozornym skrótem HE4 kryje się aż 8 grup nowotworów nabłkonkowych jajnika.
  5. Rak wątroby oraz jądra – AFP, czyli alfafetoproteina. W większości przypadków z niemal stu procentową dokładnością określa raka wątroby. Badanie to powinny wykonać nie tylko osoby obciążone genetycznie rakiem wątroby, ale również te, które chorowały na marskość po zapaleniu typu B lub C. AFP wskazuje również na obecność raka żołądka oraz płuc.
  6. Rak jajnika – CA 125, czyli carcinoma antigen 125. Ten marker zazwyczaj stosuje się po wystąpieniu choroby w celach obserwacyjnych. Przy diagnostyce najczęściej łączy się go z innymi badaniami, np. USG. Dodatkowo marker ten wykorzystywany jest do sprawdzania potencjalnego nawrotu choroby. Oprócz raka jajnika, wykrywa także raka: macicy, wątroby, żołądka, trzustki, gardła oraz płuc. CA 125 jest wrażliwy na wiele czynników niezwiązanych z nowotworem i najprawdopodobniej przy nich wzrośnie, są to: niewydolnosć serca, wszelkiego rodzaju stany zapalne, np. trzustki, menstruacja, ciąża, menopauza, czy niewydolnosć nerek.
  7. Rak nabłonkowy jajnika – ROMA, czyli risk of ovarian malignancy algorithm. Szacuje ryzyko wystąpienia złośliwego raka nabłonkowego. Markeru tego nie wykorzystuje się podczas badania kobiet poniżej osiemnastego roku życia oraz takich, które są w trakcie leczenia lub chorują na nowotwór.
  8. Rak piersi – CA 15-3, czyli carcinoma antigen 15-3. Jego podstawową funkcją jest kontrolowanie występującego już nowotworu piersi. Marker ten idealnie sprawdzi się przy występowaniu ewentualnych przerzutów lub wznowienia choroby.
  9. Rak piersi/jajnika – BRCA1, czyli breast cancer susceptibility gene 1. Idealnie sprawdzi się w wykrywaniu dziedzicznego nowotworu piersi lub jajników.
  10. Rak trzustki – CA 19-9, czyli carcinoma antigen 19-9. Warto podkreślić, że mimo prawie stu procentowej gwarancji w wykrywaniu raka trzustki, skuteczny jest wyłącznie przy guzach przekraczających 3 cm. Dlatego wynik nie zawsze będzie miarodajny i wiarygodny, wówczas najlepiej wykonać inne badania diagnostyczne.
  11. Nowotwory płaskonabłkonkowe – TPS, czyli tissue polypeptyde specific antigen. Określa rozwój (wzrost) nowotworów płaskonabłkonkowych.
  12. Rak płuc – CYFRA 21-1. Idealnie sprawdza się przy monitorowaniu przebiegu raka płuc. Dodatkowo pozwala wykryć takie nowotwory, jak: płaskonabłonkowe głowy i szyi, szyjki macicy lub przewodu pokarmowego.
  13. Rak płuc – NSE, czyli neuron-specific enolase. Nie tylko wykrywa raka płuc, ale pomaga lekarzom prognozować jego przebieg. Dodatkowo wskazuje na raka tarczycy.
  14. Rak żołądka – CA 72-4, czyli carcinoma antigen 72-4. Trudno dostępny, dlatego często zastępowany jest innymi markerami. Obok raka żołądka, sprawdzi się również przy diagnostyce przewodu pokarmowego lub śluzówkowym raku jajnika.
  15. Czerniak – S-100. To marker o wysokiej czułości, który pozwala również prognozować przebieg czerniaka. Dodatkowo wykrywa nowotwory nieznanego pochodzenia.
  16. Mutacje genów BRCA 1 oraz CHEK 2 – HTGR, czyli high tumor growing risk. Badanie to pozwala określić ryzyko rozwoju nowotworów. Gen BRCA1 odpowiedzialny jest za raka piersi oraz jajnika. HTGR łącząc oba geny (BRCA1 z CHEK2), pozwala na dodatkowe zdiagnozowanie raka: otrzewnej, jelita grubego, trzustki, nerki, trzonu macicy, prostaty, raka brodawkowego tarczycy, nerki oraz czerniaka.
  17. Nowotwory przysadki oraz nadnercza – ACTH, czyli adrenocorticotropic hormone. Oprócz wszelkiego rodzaju nowotworów przysadki czy nadnercza, doskonale sprawdza się w diagnostyce raka płuc.
  18. Rak tarczycy – Kalcytonina. Charakteryzuje się dużą czułością, która pozwala na stwierdzenie choroby nowotworowej w jej wczesnym stadium. Dodatkowo wskazuje na przerzuty oraz nowotwory węzłów chłonnych.
  19. Nowotwory zarodkowe jajnika i jąder oraz nabłoniak kosmówkowy złośliwy – HCG, czyli human chorionic gonadotopin. Marker ten występuje we krwi wyłącznie podczas trwania ciąży. Pojawiając się we krwi może znaczyć o wystąpieniu niejednorodnej zmiany nowotworowej. Marker ten jest ściśle powiązany z badaniami prenatalnymi.
  20. Rak szyjki macicy – HPV, czyli human papilloma virus. Wirus HPV odpowiedzialny jest za rozwój nowotworu szyjki macicy. Warto przebadać się w sytuacjach, w których bardzo często pojawiają się wszelkiego rodzaju nawracające infekcje, podczas ciąży lub po antykoncepcji hormonalnej.

Jakie są normy markerów nowotworowych?

Samodzielna próba rozszyfrowania wyników badań bardzo często może wprowadzić w niepotrzebny błąd. W takiej sytuacji każy z nas liczy na profesjonalną, fachową opinię. Zwłaszcza, gdy w grę wchodzi śmiertelna choroba, jaką bez wątpienia jest nowotwór. Dlatego, jeśli czegoś nie jesteśmy pewni, najlepiej udać się bezpośrednio do lekarza onkologa, który bez problemu odczyta i – przede wszystkim – skomentuje efekt wykonanych przez nas badań. Zwłaszcza, że obecność danej substancji nie od razu oznacza nowotwór. Często jest to skutek choroby, przez którą właśnie przechodzimy lub stanów zapalnych. Przykładowo, dla markeru CEA norma wynosi 0,3ng/ml dla osób niepalących oraz 0,5ng/ml dla osób, które palą. Poziom substancji rośnie wraz ze stadium, w jakim znajduje się nowotwór, więc im bardziej przekroczona norma, tym bardziej rozwinięta choroba nowotworowa. Są jednak sytuacje, w których nawet wynik wynoszący 1,0ng/ml będzie stanowić normę. Dlatego najrozsądniejszym rozwiązaniem będzie szukanie odpowiedzi u specjalisty, zamiast szukanie ich we własnym zakresie.

Ile kosztują markery nowotworowe – cena

Markery nowotworowe możemy wykonać prywanie, jeżeli pozwala na to oferta laboratorium. Ceny markerów bardzo się od siebie różnią. Są takie, których koszt wynosi kilkadziesiąt złotych, nastomiast są też markery, za które trzeba zapłacić nawet kilkaset. Jeżeli zależy nam na szerokim spektrum badań, łączny koszt może wynieść nawet kilka tysięcy złotych. Wszystko zależy od cenników w laboratoriach. Na przykład, powszechnie wykonywany marker PSA, diagnozujący raka prostaty, kosztuje w okolicach 30zł, zaś BRCA1, odpowiedzialny za raka piersi, dziesięciokrotnie więcej.

Na szczeście, osoby, których najbliższa rodzina choruje na nowotwór, mogą zwrócić się do lekarza rodzinnego po skierowanie do specjalnych ośrodów zajmujących się badaniem genów oraz dziedzicznością chorób. Razem ze skierowaniem należy dostarczyć dokument, dostępny na stronach internerowych ośrodków oraz szpitali, w którym szczegółowo opisuje się osoby, chorujące w rodzinie na nowotwór. Bardzo ważna jest informacja o stopniu pokrewieństwa oraz bardzo dokładny opis przebytego – lub trwającego - nowotworu.

Co oznacza dla nas oznaczenie markerów nowotworowych we krwi?

Proste pobranie próbki krwi bardzo często może uratować życie. Wczesna diagnoza pozwoli na wdrożenie odpowiedniego leczenia. Dodatkowo markery nowotworowe umożliwjają zdobycie wiedzy o tym, czy jesteśmy genetycznie obciążeni chorobą nowotworową. To z kolei umożliwi nam odpowiednio zadbać o swoje zdrowie i skutecznie zawalczyć z rakiem. Dlatego nie warto słuchać sceptyków, dla których badanie markerów jest niemiarodajne. Każdy, odbiegający od normy wynik, przekazuje nam informację o tym, co dzieje się w naszym organizmie. Często szukając nowotworu, możemy zdiagnozować u siebie zupełnie inne schorzenie, to daje nam szansę wdrożenia odpowiednich, bardziej szczegółowych badań oraz leczenia.


Opublikowane na Sprawdzgeny.pl. Data publikacji:

Dalsza pomoc i informacje

Znajdź najlepsze laboratorium
Znajdź laboratorium

Poradnik

Poznaj sekrety urody

Zobacz wszystkie